Afleveringen O’Hanlons Helden 2013-2014

Aflevering 1 Haagsche dames in Afrika (deel 1)

Foto © Matthieu van den Berg / VPRO

O’Hanlon reist af naar de piramides in Egypte en trekt per kameel door de Nubische woestijn in de voetsporen van de Nederlandse ontdekkingsreizigster Alexine Tinne.

In de eerste twee afleveringen reist O’Hanlon de Nederlandse Alexandrine Tinne achterna. De  schatrijke en piepjonge aristocrate uit Den Haag besloot in de tweede helft van de 19e eeuw niet  langer te blijven zitten op haar geld, maar nam haar moeder, tante, honderden bedienden, dragers en kamelen bepakt met koffers vol dure jurken, stalen ledikanten, kristallen karaffen, schilderijen en  servies mee op een reis naar plekken waar nog geen enkele reiziger eerder was geweest, laat staan een vrouw.

O’Hanlon logeert in Cairo in dezelfde peperdure kamers waar de Tinnes verbleven voor ze vertrokken.  Het zou nog jaren duren voor de toeristenstromen de piramides ontdekten. Achttien dagen lang
trokken de Tinnes door de Nubische woestijn. Ze hadden 102 kamelen nodig om al hun bagage te  vervoeren. O’Hanlon trekt ze per eigen kameel achterna met de Nederlandse Arita Baaijens, die zelf al jarenlang alleen door de woestijn reist en voor wie Alexine Tinne een heldin is. Van haar leert O’Hanlon de kunstgrepen om een kameel op de knieën te krijgen om daarna het spoor van de Haagse dames verder te volgen langs de Nijl naar Khartoum.

Uitzending: zondag 1 december, ca. 20.20 uur, Nederland 2

Aflevering 2 Haagsche dames in Afrika (deel 2)

O’Hanlon belandt in het door burgeroorlog geteisterde Sudan, ziet wilde olifanten in de
moerassen van Zuid-Sudan en ontdekt hoe wreed de Nederlandse ontdekkingsreizigster
Alexine Tinne met haar personeel omging.

De schatrijke en piepjonge aristocrate Alexandrine Tinne uit Den Haag besloot in de tweede helft van
de 19e eeuw niet langer te blijven zitten op haar geld, maar nam haar moeder, tante, honderden
bedienden, dragers en kamelen mee op een reis naar plekken waar nog geen enkele reiziger was
geweest, laat staan een vrouw.

O’Hanlon arriveert in het door burgeroorlog geteisterde Sudan. Hier kreeg de reis van de Tinnes een
grimmig karakter. Honderden samengebonden slaven op de oevers van de Nijl vervullen de dames
met afschuw. De Arabische handelaren maken hen het leven zuur. Malaria en andere ziektes eisen
hun tol. Als ze besluiten de Gazellerivier af te zakken, een zijtak van de Nijl, vallen ze in de handen
van de beruchte slavenhandelaar Bicelli. O’Hanlon vindt de plek waar de dames vast zaten en moeder
Tinne uiteindelijk zou sterven. Dochter Alexandrine reist verslagen terug naar Cairo. Haar ooit zo
trotse expeditieleger valt onderweg uiteen. Tientallen bediendes blijven dood langs de kant achter. Na
een paar jaar kluizenaarschap onderneemt Alexine nog een keer een grote expeditie, ditmaal naar de
Toearegs. Hoewel het haar aan alle kanten wordt afgeraden vertrekt ze toch. Onderweg wordt ze
overvallen en op brute wijze vermoord. Haar lichaam zou nooit worden teruggevonden.

Uitzending: zondag 8 december, ca. 20.20 uur, Nederland 2

Aflevering 3 De Rubberdief

Redmond O’Hanlon gaat in het hart van het Braziliaanse regenwoud op zoek naar rubberzaden,
net zoals zijn haast vergeten held Henry Alexander Wickham 140 jaar geleden deed voor de
glorie van het vaderland Engeland.

Sir Henry Alexander Wickham is een haast vergeten en enigszins dubieuze held uit het 19de-eeuwse
Groot-Brittannië. Met gevaar voor eigen leven smokkelde hij in opdracht van het botanische instituut
Royal Kew Gardens in London 70.000 rubberzaden uit het Braziliaanse regenwoud naar Engeland.
Met Wickhams zaden konden de Britten eindelijk zelf rubber gaan kweken in het koloniale India, wat
het einde betekende van het Braziliaanse monopolie op rubber.

Na een paar decennia begonnen de Britse rubberplantages in India te renderen en binnen een mum
van tijd stortte de Braziliaanse economie volledig in en raakte de miljonairsstad Manaus in het hartje
van het Braziliaanse regenwoud in het slop. Sir Wickham is sindsdien een van de meest
verafschuwde mannen in Brazilië, wat hem daar de twijfelachtige eretitel The Prince of Thieves heeft
opgeleverd.

Zo succesvol als de Britse rubberplantages in India dankzij Wickhams diefstal waren, zo onfortuinlijk
verliep het leven van Wickham zelf. Het was hem niet gegund om zélf de Indiase plantages op te
zetten. Wickham bleef zijn leven lang een man van 12 ambachten en 13 ongelukken. Hij reisde de
hele wereld over en probeerde allerlei plantages op te zetten om fortuin te maken. Van tabak in
Australië en kokosnoten in Nieuw Guinea tot bananen in Belize. Hij legde meerdere malen bijna het
loodje en na jaren van ploeteren hield zijn vrouw Violet het voor gezien en verliet hem. Wickham stierf
als een eenzaam man. Zijn rubberroof was zijn enige succes in een leven vol mislukkingen.

Uitzending: zondag 15 december, ca. 20.20 uur, Nederland 2

Aflevering 4 Working Class Heroes

Redmond O’Hanlon gaat in het Braziliaanse regenwoud op zoek naar een mythische
rubberboom waar het Victoriaanse Engeland eigenlijk zijn macht aan dankt. En hij oefent om
net zo’n bruut te worden als zijn grootste held Richard Burton.

Henry Alexander Wickham, die met een schat aan rubberzaden uit Brazilië terugkeerde, wachtte in
Engeland een koude douche. Als working class boy werd hij vriendelijk bedankt voor zijn
inspanningen en vervolgens aan de kant gezet. Redmond O’Hanlon is er stellig van overtuigd dat het
Britse Empire nooit zo machtig zou zijn geworden zonder het klassensysteem. In het Victoriaanse
Engeland bleef een arbeider een arbeider, ongeacht zijn capaciteiten of ambitie, tenzij hij net als
Henry Wickham op een boot stapte en naar een Britse kolonie verkaste. Want daar stelde je als Brit
ineens iets voor, ongeacht je sociale klasse. Zo ontvluchtten duizenden arbeidersjongens hun lot in
het miezerige Engeland en beproefden hun geluk voorbij de evenaar. En meer dan de helft van hen
liet daarbij het leven.

Honderdvijftig jaar later maakt O’Hanlon zich nog steeds kwaad over deze ongelijkheid. En daarom
wordt het voor hem de hoogste tijd om zijn grootste held Richard Francis Burton voor te stellen. Want
deze ontdekkingsreiziger heeft zich altijd met hand en tand verzet tegen de bekrompenheid en
preutsheid van het Victoriaanse Engeland. Als briljante polyglot vertaalde Burton erotische werken als
de Kamasutra en de Arabische Nachten in het Engels en daarmee alleen al legde hij een bom onder
de Engelse kuisheid. Redmond herleest met rode oren Burtons werk en duikt met hernieuwde energie
in het leven van Ruffian Dick zoals hij werd genoemd – de Bruut Burton.

Uitzending: zondag 22 december, ca. 20.20 uur, Nederland 2

Aflevering 5 De Karachi Papers

In India en Pakistan gaat O’Hanlon op zoek naar een geheim homo-erotisch rapport en
onderweg wordt hij toch wel tamelijk nerveus van de enorme hoeveelheid krokodillen en
kalashnikovs om hem heen.

Richard Francis Burton, de vertaler van erotische werken als de Kamasutra, werd als jongeman al na
een jaar van het Trinity College in Oxford afgeschopt. Te obstinaat en te lastig. En daarop meldde de
jonge Burton zich aan voor de East Indian Army en reisde af naar West-India.

Redmond O’Hanlon volgt Burton in diens eerste grote reis naar West-India. Want het was hier dat
Burton de vaardigheden ontwikkelde, die hem tot de beroemde ontdekkingsreiziger zouden maken.
Binnen de kortste keren sprak hij diverse talen en wist hij alles van de Indiase lokale religies, tradities
en gebruiken. En die waren – tot zijn grote genoegen – een stuk liberaler dan in het preutse Engeland.
Burtons leergierigheid kwam de legerleiding aanvankelijk wel van pas, want zijn almaar groeiende
talenkennis en contact met de bevolking maakten hem een perfecte spion. Maar zijn medesoldaten
vonden dat hij veel te ver ging in zijn ‘antropologische’ interesse en noemden hem de ‘witte neger’.
Uiteindelijk werd de vrije geest van Richard Burton ook de legerleiding teveel. Na een aantal jaar in
het Noord-Westen van India kreeg Burton de opdracht om undercover verslag te doen van het
bordeelbezoek van zijn medesoldaten in Karachi. En het betrof geen ‘gewone’ bordelen maar de
huizen van plezier, waar jonge jongens, eunuchs en transgenders hun diensten verleenden. Burton
nam zijn opdracht zeer serieus en schreef zijn fameuze Karachi Papers. Een rapport dat zo
gedetailleerd was dat de legerleiding het diep in een la wegstopte en Burton op staande voet ontsloeg.
O’Hanlon wil weten waar die verdwenen Karachi Papers zijn gebleven en gaat op zoek. Onderweg
stelt hij zijn leven in de waagschaal in het Indiase verkeer, komt hij oog in oog te staan met
krokodillen, danst hij onder politiebescherming met transgenders in Karachi en wordt hij in het huidige
Pakistan toch wel tamelijk nerveus van de enorme hoeveelheid kalashnikovs om hem heen.

Uitzending: zondag 29 december, ca. 20.20 uur, Nederland 2

Aflevering 6 Schipbreuk en Scheurbuik

Op zoek naar het gezicht van Georg Steller lijdt Redmond O’Hanlon zelf bijna schipbreuk en
dwingt geldgebrek hem om tijdens zijn overtocht van Kamchatka naar Alaska rechtsomkeert te
maken.

De Duitser Georg Wilhelm Steller hoorde dat in het Petersburg van Tsaar Peter de Grote ene kapitein
Bering zich opmaakte voor een enorme reis. Het doel: kijken waar het Russische rijk in Siberië
eindigde. Hield het wel op of zat Rusland in het oosten vast aan het net ontgonnen Amerika? Zou je
over land van Petersburg naar New York kunnen lopen?

De ambitieuze Steller wilde kost wat kost mee. Dat mocht niet. Terwijl Bering met een enorm gevolg
van wetenschappers en onderzoekers door Siberië reisde en er bijna tien jaar over deed om de
oostkust van Siberië te bereiken, bleef Steller in zijn buurt. In Kamchatka kreeg hij kans aan boord te
gaan. Samen met Bering stak hij over naar het nog niet ontdekte Alaska. Zodra Bering de kust zag
wilde hij omkeren om voor de winterstormen thuis te zijn. Pas na een enorme ruzie mocht Steller van
boord, heel even, voor maar tien uur. Hij verzamelde ladingen plantjes, schoot een vogel uit de lucht
en zag wat gereedschap van een indiaan. Dat was zijn ontdekking van Amerika. De Russen zouden
Alaska nog anderhalve eeuw als kolonie exploiteren. Op de terugweg stierf Bering en een groot deel
van de bemanning als gevolg van scheurbuik. Niemand geloofde in Stellers advies om plantjes en
groente te eten. Na een jaar bouwden ze van het hout van het wrak een kleiner schip, waarmee ze de
kust van Siberië bereikten. Steller zou op weg naar Petersburg sterven, half dronken doodgevroren op
een slee. Lange tijd dreigde zijn naam in vergetelheid te raken. De Russen claimden de ontdekking
van Alaska en wilden die eer niet aan een Duitser gunnen. Later kwamen zijn papieren alsnog
tevoorschijn.

O’Hanlon slaagt er niet in de expeditie van Bering en Steller te evenaren. De reis wordt geteisterd
door geldgebrek. Als ten gevolge van de omroepbezuinigingen bij de VPRO een kleine tachtig
collega’s ontslagen worden en er geen geld is voor een vliegticket, stapt O’Hanlon aan boord van een
zeilboot die hem naar Alaska moet brengen. Als hij onderweg te weinig geld bij zich blijkt te hebben,
zet de kapitein hem op volle zee overboord.

Uitzending: zondag 5 januari, ca. 20.20 uur, Nederland 2

Aflevering 7 De koppensneller van Genua (deel 1)

O’Hanlon neemt in Italië zangles om zijn held Luigi D’Albertis na te kunnen reizen, want hij wil
weten waar het afgehakte kannibalenhoofd is gebleven dat deze Italiaan ooit meenam van een
ontdekkingstocht in Papua Nieuw Guinea.

De Italiaanse ontdekkingsreiziger Luigi D’Albertis kwam terug uit Papua Nieuw Guinea met het
afgehakte hoofd van een onderweg neergeschoten kannibaal. In zijn boek What I did and What I saw
staat een foto van het hoofd. O’Hanlon gaat in Nieuw Guinea op zoek naar de stam waar de gedode
man bij hoorde.

O’Hanlon begint bij de familie van d’Albertis in Italië. Kleinkinderen weten nog hoe het hoofd ooit in
een glazen pot op een tafel in de gang stond; ze waren er doodsbang voor. Maar niemand weet meer
waar het is gebleven. O’Hanlon reist van museum naar museum. Langzaam leert hij meer over zijn
hoofdpersoon. De zonderling d’Albertis bracht de vrouwen van de koppensnellers tot tranen, door de
ene aria na de ander te zingen. Om dat te kunnen evenaren neemt O’Hanlon zangles in Genua en
reist vervolgens met de foto van het hoofd onder zijn arm af naar de binnenlanden van Papua Nieuw
Guinea.

Uitzending: zondag 12 januari, ca. 20.20 uur, Nederland 2

Aflevering 8 De koppensneller van Genua (deel 2)

Met een foto in de hand vindt O’Hanlon in de binnenlanden van Papua Nieuw Guinea de stam
en familieleden van het afgehakte hoofd dat zijn held Luigi D’Albertis ooit meebracht; en hij
gaat op zoek naar het hoofd zélf dat ergens in Italië op sterk water moet staan.
De Italiaanse ontdekkingsreiziger Luigi D’Albertis kwam terug uit Papua Nieuw Guinea met het
afgehakte hoofd van een onderweg neergeschoten kannibaal. In zijn boek What I did and what I saw
staat een foto met het hoofd. O’Hanlon gaat in Nieuw Guinea op zoek naar het hoofd en de stam waar
de gedode man bij hoorde.

O’Hanlon reist door het hart van het land van de voormalige koppensnellers van Papua Nieuw
Guinea, waar d’Albertis met ladingen vuurwerk en dynamiet de krijgers doodsangst aanjaagde. Een
geweer hadden ze nog nooit gezien. O’Hanlon slaagt erin de stam te vinden, waar van generatie op
generatie het verhaal van d’Albertis’ komst naar het dorp wordt doorverteld. Het was de
overgrootvader van het stamhoofd die door een kogel uit het geweer van een van d’Albertis’ mannen
werd gedood. De overlevering vertelt hoe ze de dag erop het lichaam zonder hoofd terugvonden. De
foto uit d’Albertis’ boek brengt het dorp in rep en roer. O’Hanlon besluit terug in Italië het hoofd op te
sporen. Na een intensieve zoektocht wordt hij beloond.

Uitzending: zondag 19 januari, ca. 20.20 uur, Nederland 2

Aanvullend programma

Wie niet genoeg heeft aan de VPRO televisieserie alleen kan zijn hart ophalen met een uniek
O’Hanlons Helden-project. De VPRO heeft samen met de afdeling Bijzondere Collecties van de
Universiteit van Amsterdam en Museum TwentseWelle een aanvullend programma ontwikkeld
rondom de serie. Live vertoning van de afleveringen, gesprekken met O’Hanlon en gasten, miniexposities,
de workshop ‘Helden, Tijdreizigers en Expeditie’ voor primair en voortgezet onderwijs, een
grote tentoonstelling en een boek vormen de uitgebreide spin-off in zowel Amsterdam als Enschede.
De Artis Bibliotheek, wereldberoemd vanwege haar natuurhistorische collectie, is het tweede thuis van
Redmond O’Hanlon. Hier wordt vanaf 1 december elke zondagavond voor het publiek een aflevering
van O’Hanlons Helden vertoond, in aanwezigheid van O’Hanlon en de makers met natuurlijk volop
gelegenheid voor belangstellenden en bemoeials om zich met O’Hanlon op zijn helden te storten en in
warme en absoluut chaotische sfeer verhaal te halen of te brengen.

De bijeenkomsten in de Artis Bibliotheek worden omlijst met een mini-expositie, gekoppeld aan de
helden van de uitzending en ingericht naar voorbeeld van de Wunderkammern uit de 19e eeuw, met
opgezette dieren, planten, fossielen, instrumenten, kaarten, boeken en persoonlijke bezittingen zoals
amuletten, kleding, souvenirs en trofeeën. Deze Wunderkammern verhuizen direct na de laatste
uitzending naar Enschede, waar in TwentseWelle op 1 februari de expositie O’Hanlons Helden wordt
geopend. Ook daar zal O’Hanlon regelmatig optreden met gasten en makers van de serie.
Daarnaast komt er een rijk geïllustreerd boek uit plus natuurlijk een dvd serie, voor de gelukkige
voorzien van een handtekening van O’Hanlon zelf.

Bron: persinformatie van de VPRO.
Nog meer reistips
Filter by
Post Page
Sort by